Một đứa trẻ lớn lên giữa hai nơi không phải là nửa thuộc về nơi này, nửa thuộc về nơi kia. Nó có thể thuộc về cả hai một cách đầy đủ — nhưng điều đó không tự nhiên xảy ra, và phần lớn phụ thuộc vào những việc rất cụ thể mà cha mẹ làm.
Điều trẻ thường gặp
Biết trước thì không hiểu nhầm phản ứng của con.
Giai đoạn muốn giống bạn bè. Thường vào tuổi đi học, con có thể ngại những thứ khác biệt — món ăn mang đi học, tên gọi, việc bố mẹ nói ngôn ngữ khác ở nơi công cộng. Đây là giai đoạn, không phải kết luận.
Câu hỏi "con là người nước nào". Trẻ bị hỏi nhiều hơn người lớn tưởng, và nhiều đứa không biết trả lời thế nào cho đúng.
Cảm giác không hoàn toàn thuộc về đâu, nhất là ở tuổi thiếu niên và nhất là khi về thăm quê mà thấy mình khác.
Và ngược lại, ở một số trẻ: cảm giác thoải mái ở cả hai nơi và coi điều đó là bình thường. Cũng có thật, và thường gặp ở những gia đình mà việc có hai gốc được nói tới một cách tự nhiên.
Việc cha mẹ làm được
Bốn việc, và việc đầu quan trọng nhất.
Nói về việc có hai gốc như một điều bình thường, sớm và tự nhiên. Trẻ học cách nghĩ về bản thân từ cách gia đình nói về điều đó. Nếu ở nhà xem việc này là bình thường và có giá trị, con mang theo cách nhìn ấy.
Cho con vốn để trả lời. Một câu đơn giản con thấy đúng và nói được: "Nhà tớ từ Việt Nam, tớ lớn lên ở đây." Có sẵn một câu làm con bớt lúng túng ở mọi lần bị hỏi.
Kể chuyện gia đình. Ông bà là ai, nhà mình từ đâu, vì sao sang đây. Trẻ gắn với một nơi qua những câu chuyện có người thật, không qua các khái niệm.
Và cho con gặp trẻ khác cùng hoàn cảnh. Biết mình không phải người duy nhất là điều có sức nặng với trẻ hơn mọi lời giải thích của người lớn.
Về thăm quê với con
Ba điều làm chuyến về có ý nghĩa với trẻ.
Chuẩn bị trước cho con. Sẽ gặp ai, nhà ông bà thế nào, có gì khác với ở đây. Trẻ chịu được sự khác biệt; điều khó là bị bất ngờ.
Cho con làm việc gì đó, không chỉ đi theo. Đi chợ với bà, phụ nấu ăn, chơi với anh em họ. Ký ức gắn với việc làm bền hơn ký ức gắn với việc nhìn.
Đừng ép con thể hiện. Nói tiếng Việt trước mặt họ hàng, chào theo đúng cách, biểu diễn khả năng — những lần bị ép kiểu này thường làm trẻ ngại về sau.
Và nếu con thấy lạ lẫm hoặc không thoải mái: đó là phản ứng bình thường và không có nghĩa là con không gắn bó. Nhiều người kể rằng họ chỉ thật sự thấy gắn với quê sau khi đã lớn và tự về.
Khi con lớn
Ba điều của giai đoạn sau.
Để con tự định nghĩa mình. Con có thể chọn nghiêng về một phía, hoặc thay đổi theo thời gian — và điều đó là quyền của con.
Giữ cửa mở thay vì giữ con ở một phía. Quốc tịch, ngôn ngữ, hồ sơ, quan hệ gia đình — cả site này nói về việc giữ các cửa đó mở. Việc đi qua cửa nào là của con.
Và nhớ rằng nhiều người quay lại với gốc của mình khi đã lớn. Đứa trẻ ngại nói tiếng Việt năm mười tuổi có thể là người chủ động học lại ở tuổi hai mươi lăm — và phần bạn đã gieo từ sớm là thứ làm cho việc quay lại ấy khả thi.
Ba điều khép lại chuyên mục và site
Thuộc về nhiều nơi không phải là thiếu gốc. Nó là một hoàn cảnh có khó khăn riêng và có giá trị riêng — và phần lớn khó khăn nằm ở giai đoạn đầu, còn giá trị thì kéo dài.
Quan hệ cần được vận hành như mọi thứ khác trong site này. Có nhịp, có việc cụ thể, có sự chủ động. Chúng không tự duy trì qua khoảng cách, nhưng chúng duy trì được.
Và việc bạn làm hôm nay quyết định lựa chọn của con ngày mai. Giấy tờ, ngôn ngữ, quan hệ, những câu chuyện — đây là bốn thứ mà không ai làm thay bạn được, và cũng là bốn thứ mà con bạn sẽ dùng suốt đời.
Con ngại thể hiện gốc gác thì có đáng lo không?
Thường là một giai đoạn, phổ biến vào tuổi đi học khi trẻ muốn giống bạn bè. Đây là giai đoạn chứ không phải kết luận, và cách gia đình nói về việc có hai gốc ảnh hưởng nhiều tới cách con nghĩ về mình.
Cha mẹ làm được gì cụ thể?
Nói về việc có hai gốc như điều bình thường và sớm, cho con một câu đơn giản để trả lời khi bị hỏi, kể chuyện gia đình với người thật, và cho con gặp trẻ khác cùng hoàn cảnh.
Về thăm quê với con nên lưu ý gì?
Chuẩn bị trước cho con về việc sẽ gặp ai và có gì khác, cho con làm việc gì đó thay vì chỉ đi theo, và đừng ép con thể hiện trước họ hàng.
Khi con lớn thì vai trò của cha mẹ là gì?
Giữ các cửa mở — quốc tịch, ngôn ngữ, hồ sơ, quan hệ gia đình — rồi để con tự định nghĩa mình. Nhiều người quay lại với gốc của mình khi đã lớn, và phần được gieo từ sớm là thứ làm việc đó khả thi.
